Kombi Cihazları

Kombi cihazlar villa tipi yapıların ısıtma ve kullanma sıcak suyu ihtiyacını birlikte karşılarlar. Bu cihazlar bireysel ısıtma amacıyla apartman dairelerinde de kullanılırlar ve bu tip uygulamalara pratikte kat kaloriferi adı verilir. Kombi cihazlar gaz yakıt yakmak üzere geliştirilmiş özel cihazlardır. Kombi özel olarak gazlı cihazlara verilen bir isimdir. Kombi cihazlarda genellikle sirkülasyon pompası ve genleşme kabı cihazın içindedir. Cihazı doğrudan tesisata bağlamak mümkündür.

Kombiler bacalı ve hermetik olarak ikiye ayrılabilir. Normal olarak bacası bulunan yapılarda bacalı tipler kullanılır. Cihaz yakma havasını bulunduğu ortamdan alır. Yanma sonucu oluşan duman gazları baca yardımıyla çatıdan dışarı atılır. Yakma havasının emilmesi ve duman gazlarının dışarı atılması baca çekişiyle doğal olarak gerçekleştirilir. Bir fan yoktur.

Bu tip cihazlarda bacada bir tıkanıklık varsa ve duman gazları dışarı istenilen biçimde atılamıyorsa, cihazı durduran bir emniyet sistemi mutlaka bulunmalıdır. Baca tepme sensörü veya baca gazı akış emniyeti adı verilen bu cihaz duman gazı sızmasının yarattığı zehirlenmelere karşı bir güvencedir. Bu açıklamalar, kombi cihazları seçiminde güvenlik ve baca şartlarının ne kadar kritik olduğunu vurgular.

Hermetik kombiler ise bacası bulunmayan mahallere cihaz tesisi gerektiğinde kullanılır. Hermetik kombi yanma havasını bir boru ile dışarıdan kendi alır ve yanma ürünü duman gazlarını başka bir boruyla kendi dışarı atar. Bu amaçla bir fan kullanılır. Genellikle dış duvara monte edilirler ve iç içe iki boruyla yakma havası dış duvardan emilir ve duman gazları dış duvardan atılır. Hermetik kombilerin farklı uygulamaları da vardır. Bu tip kombi cihazları özellikle apartman dairelerinde esnek baca çözümü sunduğu için yaygın olarak tercih edilir.

[GÖRSEL: Şekil 27 – DÜŞÜK SICAKLIK KAZANI + YOĞUŞMALI EŞANJÖR KOMBiNASYONUNUN TESİSAT ŞEMASI]

Kombi Tipleri

Uygulamada farklı gelişmişlik düzeyinde ve kalitede çok çeşitli kombi cihazı bulunmaktadır. Buderus kombi cihazları 3 tipe ayrılabilir; yoğuşmalı kombi, bilgisayarlı kombi ve Delta kombi. Bunlara ek olarak klasik kombileri ekleyebiliriz. Dört farklı tip kombinin tanımı Tablo 28 A’da özetlenmiştir. Buna göre en üst sırada yoğuşmalı kombi bulunmaktadır. Hemen altında bilgisayar kontrollü Buderus U122 Kombi gelmektedir. Üç tam modülasyon yapabilen Buderus Bilgisayarlı Kombi, oda kumandası değiştirilerek hem dış hem de iç hava sıcaklığına göre çalışabilmektedir (Şekil 28 B).

Hemen arkasında Buderus Delta Kombi bulunmaktadır. Kompakt bir yapısı olan cihaz, modülasyonlu oda kumandası ile kullanıldığında hem ısıtma hem de kullanma sıcaklığının yanı sıra oda sıcaklığından da kumanda alarak çalışabilmektedir. Bu yüzden Buderus Bilgisayarlı Kombi ve Buderus Delta Kombiye üç tam modülasyonlu kombi adı verilir. Son sırada ise basit klasik tip kombi yer almaktadır. Klasik kombi karşılaştırma yapabilmek amacıyla eklenmiştir. Bu bölüm, farklı kombi cihazları arasında seçim yaparken teknolojik düzeyi ve sağladığı konforu netleştirir.

Tablo 28 A. KARŞILAŞTIRILACAK HERMETİK KOMBİLERİN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ

On-Off Çalışma

Isıtma veya sıcak su ihtiyacı için tam kapasite ile çalışıp durur. Her durma ve çalışmada kötü yanma oluşur ve daha fazla yakıt harcanır. Bu çalışma şekli, kombi cihazlarında hem konforu düşürür hem de yakıt maliyetini artırır.

İki Modülasyon

Birinci modülasyon kullanma suyu sıcaklığına göre yapılır. Duş, lavabo vb. ihtiyaçlar için oransal yanma ile sıcak su düzenli ve verimli olarak sağlanır. İkinci modülasyon ise kombi üzerindeki ısıtma (kalorifer) termostatının ayarlandığı değere göre yapılır. Örneğin termostat 60°C ayarlanmış ise, kalorifer devresi su sıcaklığı bu değere yaklaştığında, oransal yanma ile su sıcaklığı kontrol edilerek alev kısılır veya açılır. Dış hava sıcaklığı sürekli değiştiği için kombi termostatı hep yüksek sıcaklığa ayarlanmak zorundadır. İki modülasyonlu kombi cihazları, sabit sıcaklık istenirken yine de sınırlı bir enerji tasarrufu sağlar.

Üç Modülasyon

Üç modülasyonlu kombide iki modülasyonluya ek olarak ayrıca oransal tip hassas oda termostatı; oda sıcaklığı istenilen değere yaklaştığında alevi kısarak oda sıcaklığının (0,1°C’nin altındaki tolerans ile) sabit kalmasını sağlar. Böylece hem konfor hem de düşük yakıt tüketimi birlikte sağlanır. Kullanma sıcak suyu günlük ortalamada bir saatten daha kısa sürelerde kullanılır. Oysa evin ısıtılması 24 saattir. Bu nedenle en yararlı kontrol oda hissedicisinden yapılır. Daha doğrusu üç modülasyonun da olması konfor ve ekonomik işletmeyi birlikte sağlar, yakıt tüketimini çok azaltır. Ayrıca eşanjöre temas eden yüksek alev süresini düşürdüğünden, kombi ömrünü yaklaşık iki misli arttırır. Bu nedenle yüksek verimli kombi cihazları seçerken üç modülasyon imkânı önemli bir kriterdir.

Kombilerin Performansı

Dış hava sıcaklığına göre çalışma avantaj sağlar. İç ortamdaki bir termostattan yapılan kumanda her zaman ataletlidir. Özellikle yerden ısıtma söz konusu ise, dış hava sıcaklıklarındaki değişiklikler ortamı etkilediğinde devreye girebilen cihazlar geç kalmaktadır. Dış hava sıcaklığını da ölçerek çalışabilen cihazlar konforun her zaman en üst seviyede kalmasını sağlarken yakıt tüketimini de düşük seviyelerde tutarlar.

Kombi uygulamasında önemli bir konu kombilerin 10 lt/dk kullanma sıcak suyu ihtiyacını karşılayabilmek üzere genelde minimum 24 kW güçte seçilmeleridir. Halbuki kombi kullanılan dairelerin ısıtma için ihtiyaç duydukları güç genellikle 10 kW’ın altında kalmaktadır. Bu nedenle kombiler ısıtma modunda çalışırken çok düşük kısmi yük oranlarına inmektedirler ve bu nedenle yıllık şalt sayıları çok yüksek olmaktadır. Özellikle on-off çalışan kombilerde yıllık şalt sayısı 125.000 mertebesinde olabilmektedir. Modülasyonlu kombilerde şalt sayısı doğal olarak daha az olmaktadır.

On-off kontrol ile çalışan kombiler (iki modülasyonlu kombilerde kısmen); her kırmızı ışıkta durup kontağı kapatılan, yeşil ışıkta tekrar çalıştırılıp sonraki kırmızı ışığa kadar tam gaz gidip tekrar duran bir arabaya kısmen benzetilebilir. Üç modülasyonlu kombiler ise; hızını ayarlayan, hiç kırmızı ışığa yakalanmadan aynı sürede aynı mesafeyi hep yeşil ışıkta geçen bir arabaya kısmen benzetilebilir. Doğaldır ki bu arabanın yakıt tüketimi daha az olacaktır. Kombinin her durup kalkması bir süre kararsız ve kötü yanmaya ve daha önemlisi 30–90 saniye süren ön süpürme nedeniyle enerji kaybına neden olurken; durma periyodundaki ilave soğuma kayıpları yakıt tüketimini artırmaktadır.

Aşağıdaki tabloda farklı güçlerdeki cihazlar için yıllık şalt sayıları özetlenmiştir.

Güç	Yıllık şalt sayısı	Cinsi
< 25 kW	125.000	Tek kademeli kombi
< 25 kW	60.000	Modülasyonlu kombi
< 50 kW	40.000	Tek kademeli kazan
< 50 kW	30.000	İki kademeli kazan
> 50 kW	20.000	Modülasyonlu kazan
> 500 kW	< 10.000	Modülasyonlu kazan

[“GÖRSEL: Şekil 28 B – BUDERUS LOGAMAX U122 BİLGİSAYARLI KOMBİ”]

Bu tablo ve açıklamalar, kombi cihazlarında modülasyon ve doğru kapasite seçiminin hem konfor hem de yakıt tüketimi açısından ne kadar önemli olduğunu ortaya koyar.

Bir Kombide Aranacak Önemli Özellikler

Bir kombi seçerken satın alma maliyeti ve yakıt maliyeti birlikte değerlendirilmelidir. En ekonomik seçimde amaç, toplam maliyetin minimize edilmesidir.

Bir kombide aşağıdaki önemli özellikler aranmalıdır:

• Düşük gaz basıncında çalışabilmelidir.
• Düşük voltajda çalışabilmelidir.
• Düşük su basınçlarında çalışabilmelidir.
• En az 2 litrelik bir boyleri bulunmalıdır.
• Mikroprosesör (elektronik) kontrollü olmalıdır.
• Modülasyonlu olmalı ve ihtiyaca göre kapasitesi (alev boyu) azalıp artabilmelidir.
• Oda sıcaklığını hassas olarak kontrol edebilmelidir.
• Tam güvenlik sistemine sahip olmalıdır.
• Baca tepme sensörü mutlaka bulunmalıdır.
• İyi bir servis teşkilatı olmalıdır.

Bu maddeler, uzun ömürlü ve güvenli çalışan kombi cihazları seçmek için temel bir kontrol listesi sunar.

Çeşitli Tip Kombilerde Sistemin Toplam Isıl Verimi ve Yakıt Tüketimi

Bir kombinin yıllık yakıt tüketimine etki eden ana faktörler aşağıdaki altı konu ile ifade edilebilir:

• Kombilerin kullanım verim değerleri,
• Oda sıcaklığını kontrol kabiliyeti,
• Oda sıcaklığı kontrol hassasiyeti,
• Şalt sayısı (durup kalkma sayısı),
• Kullanma sıcak suyunun ekonomik ısıtılması,
• Dış hava sıcaklığına göre kontrol imkânı (opsiyonel).

Yukarıda sıralanan faktörlerin yarattığı yakıt tasarrufu oranları, ısı kaybı 24 kW olan bina için Tablo 30’da bir arada verilmiştir. Her tip kombi için göreceli toplam tasarruf oranları son sütunda verilmiştir. Buna göre aynı koşullarda on-off kombi yılda 100 birim yakıt tüketirken; yoğuşmalı kazan 55 birim yakıt tüketmektedir. Görüldüğü gibi doğru seçilmiş yüksek verimli kombi cihazları, yıllık yakıt giderlerini neredeyse yarıya indirebilmektedir.

Kombi Kapasitesinin Belirlenmesi

• Konutların ısı ihtiyacı genellikle 20.000 kcal/h (24 kW)’ın çok altındadır.
• Ancak duş yapabilmek için en az 10 lt/dk sıcak su ihtiyacı vardır. Bunu sağlamak için kombilerin en az 20.000 kcal/h kapasiteye sahip olması gerekmektedir.

Bu nedenle kombi cihazları seçilirken yalnızca ısıtma yükü değil, eş zamanlı sıcak su konforu da birlikte değerlendirilmelidir.